Οι παλαιολιθικές Αφροδίτες και ο Τζεφ Κούνς

Από την Αλκμήνη Ψιλοπούλου

Αφροδίτη του De Brasse 25.000 ετών

Πάμε στην έκθεση του Τζεφ Κούνς; μου λέει μια μέρα ένας φίλος. Πάμε, του λέω. Αλλά δεν έχω ιδέα, ποιος είναι ο Τζεφ Κούνς. Είναι ένας διεθνώς αναγνωρισμένος σύγχρονος γλύπτης που θεωρείται σπουδαίος, μου λέει. Εντάξει.

Ένα μεγάλο πανό κρεμασμένο στον εξωτερικό τοίχο του Μουσείου, αναγγέλλει την έκθεση. «Jeff Koons Η "Αφροδίτη" του Lespugue» 2026. Μαθαίνουμε ότι το έργο του καλλιτέχνη ονομάζεται Balloon Venus Lespugue (Orange).

Μπαίνουμε στο Μουσείο. Στο ισόγειο, ο κύριος στο γκισέ, μας εξηγεί. Πρώτα θα μπείτε σε αυτή την αίθουσα, εδώ απέναντι δεξιά. Έπειτα θα συνεχίσετε σε αυτή την αίθουσα αριστερά. Εντάξει. Ο φίλος μου έχει μπει ήδη στην πρώτη αίθουσα που αντί για πόρτα έχει μια μαύρη κουρτίνα. Μπαίνω κι εγώ. Μια αίθουσα μέσα στο σκοτάδι, εδώ κι εκεί αχνοφέγγει μια αμυδρή ακτίνα φωτός πάνω σε κάποια μικροσκοπικά αντικείμενα. Ακούγεται ένας ήχος σαν σταγόνες που πέφτουν από ψηλά. Τρομάζω. Με πιάνει κλειστοφοβία και βγαίνω γρήγορα έξω. Πηγαίνω στο διπλανό δωμάτιο, όπου βρίσκομαι μπροστά σε ένα γιγαντιαίο γλυπτό, φτιαγμένο από πορτοκαλί ακτινοβόλες σφαίρες. Μπροστά του είμαι ένα μυρμήγκι. Δεν καταλαβαίνω και πολλά. Βγαίνω κι από αυτή την αίθουσα και είμαι έτοιμη να φύγω. Τότε βλέπω τον φίλο να βγαίνει από το σκοτεινό δωμάτιο και να μου λέει, το είδες αυτό εδώ μέσα; Όχι, του λέω με έπιασε κλειστοφοβία και βγήκα. Έλα μέσα να δεις, μου λέει. Ξαναμπαίνω, από περιέργεια. Κοίταξε εδώ, μου λέει και μου δείχνει κάτι ταμπέλες δίπλα από μια σκοτεινή βιτρίνα.

Αφροδίτη του Hohlefels 35.000-40.000 ετών

Και βρίσκομαι μπροστά στις παλαιολιθικές Αφροδίτες. Μικροσκοπικά ειδώλια με την αφαιρετική μορφή γυναικών. Και διαβάζω. 35.000 χρόνια  πριν από τώρα. 25.000-20.000 χρόνια πριν. 14.000 χρόνια πριν.

Μένω άναυδη.  Γνώριζα βέβαια για τα κυκλαδικά ειδώλια που έχουν βρεθεί στη χώρα μου, τα παλαιότερα των οποίων χρονολογούνται στην αρχαιότερη νεολιθική εποχή, από το 6.500 π. Χ. , φτιαγμένα από πηλό ή πέτρα. Αλλά δεν είχα ιδέα ότι υπήρχαν παλαιότερα. Είναι δυνατόν; 35.000 χρόνια πριν;

Και τότε καταλαβαίνω. Βρίσκομαι μέσα σε μια παλαιολιθική σπηλιά. Κάποιες σπίθες από φωτιά φωτίζουν αμυδρά τα ειδώλια. Από την οροφή της σπηλιάς πέφτουν σταγόνες από νερό. Βλέπω τον παλαιολιθικό άνθρωπο που, μόλις χόρτασε την πείνα του, κοίταξε γύρω του, αισθάνθηκε την ανάγκη να πάρει ένα εργαλείο, μια κοφτερή πέτρα, και να χαράξει σε ένα κόκκαλο από μαμούθ το οποίο είχε κυνηγήσει και σκοτώσει, μια μορφή γυναίκας. Και σκάλισε τη ζωή.

Η σπηλιά είναι η μήτρα. Είναι η αρχή της ζωής. Όπως και η γυναίκα. Η παλαιολιθική Αφροδίτη.

Από αυτές τις σπηλιές που ήταν διάσπαρτες σε διάφορα μέρη της γης, ξεκίνησε η πορεία του ανθρώπου πάνω στη γη.

Είναι εντυπωσιακό πώς ο άνθρωπος 40.000 χρόνια πριν, είχε ήδη έναν πολιτισμό, με αντικείμενα φτιαγμένα με παρόμοιο τρόπο σε διαφορετικές  περιοχές της γης.

Σήμερα μετά από 35.000 χρόνια τις βλέπουμε σε μιαν υπέρβαση του χρόνου και του τόπου, εδώ στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης.

Αφροδίτη του Lespugue-Γαλλία Πυρηναία 25.000 ετών (ρέπλικα)

Οι Παλαιολιθικές «Αφροδίτες», μικρά ειδώλια που χρονολογούνται στην Ανώτερη Παλαιολιθική περίοδο (περίπου 30.000-20.000 χρόνια πριν)  συγκαταλέγονται στα αρχαιότερα έργα γλυπτικής της ανθρωπότητας. Απεικονίζουν γυναικείες μορφές με έντονα τονισμένα τα χαρακτηριστικά της γονιμότητας (στήθος, κοιλιά, γοφοί), ενώ τα άκρα (χέρια, πόδια) και τα χαρακτηριστικά του προσώπου είναι συχνά ασαφή ή απόντα. Είναι μικρά σε μέγεθος, γεγονός που υποδηλώνει ότι ήταν φορητά αντικείμενα. Κατασκευάζονταν από πέτρα, ελεφαντόδοντο, κόκκαλο ή πηλό.

Το ταξίδι μας στην έκθεση του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, μέσα στο δωμάτιο-σπηλιά, αρχίζει με την «Αφροδίτη του Lespugue», που ανακαλύφθηκε στο σπήλαιο Rideaux στη νότια Γαλλία και είναι σκαλισμένη σε χαυλιόδοντα μαμούθ. Η διογκωμένη κοιλιακή χώρα, οι έντονοι γοφοί και το στήθος της αποτελούν χαρακτηριστικά στοιχεία μιας μορφής που δίνει έμφαση στη γονιμότητα και τη ζωτική δύναμη του σώματος.

Ακολουθούν οι «Αφροδίτες του Grimaldi», που προέρχονται από τα σπήλαια Balzi Rossi κοντά στα γαλλοϊταλικά σύνορα και παρουσιάζουν μια διαφορετική, πιο επιμήκη απόδοση της γυναικείας μορφής.

Αφροδίτη του Vestonick Μολδαβία 25.000 ετών

Από την Ιταλία προέρχεται η «Αφροδίτη του Savignano», ένα γλυπτό από λίθο με έντονα αφαιρετική μορφή, ενώ από την κεντρική Ευρώπη η έκθεση περιλαμβάνει την «Αφροδίτη του Dolní Věstonice» από την Εσθονία, ένα από τα αρχαιότερα γνωστά κεραμικά γλυπτά στην ιστορία της ανθρωπότητας.

Η πορεία συνεχίζεται με την περίφημη «Αφροδίτη του Willendorf» από την Αυστρία, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα της παλαιολιθικής τέχνης, καθώς και με τις δύο «Αφροδίτες της Parabita» από τη νότια Ιταλία.

Αφροδίτη Moravianska 22.000 ετών

Παρά τις μεγάλες αποστάσεις που χωρίζουν τους τόπους εύρεσής τους, τα ειδώλια αυτά μοιράζονται κοινά χαρακτηριστικά: μικρό μέγεθος, έντονη έμφαση στα αναπαραγωγικά χαρακτηριστικά του σώματος και υψηλό βαθμό αφαίρεσης στην απόδοση του προσώπου και των άκρων. Οι ηλικίες τους ξεκινούν από 35.000 χρόνια μέχρι 10.000 χρόνια πριν.

Η Αφροδίτη του Jeff Koons 6 ετών

Η «Αφροδίτη» του Jeff Koons με το όνομα   «Balloon Venus Lespugue (Orange), (2013-2019) είναι το γιγαντιαίο γλυπτό ύψους 2,5 μέτρων, που αντικρύσαμε στην αίθουσα δίπλα στη «σπηλιά». Εμπνευσμένο από την Αφροδίτη του Lespugue (28.000 ετών), μεταφέρει το μικροσκοπικό παλαιολιθικό ειδώλιο σε ένα μνημειακό γλυπτό, φτιαγμένο από μεγάλες σφαίρες ανοξείδωτου ανακλαστικού χάλυβα που διαμορφώνουν ένα τεράστιο γυναικείο σώμα, με τις καμπύλες της γονιμότητας, ενώ το υλικό από το οποίο είναι φτιαγμένο αντανακλά οτιδήποτε υπάρχει γύρω του.

Το γλυπτό παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο κοινό και ανήκει στη Συλλογή Homem Sonnabend των Antonio Homem Sonnabend και Phokion Potamianos Homem.

Οι δέκα παλαιολιθικές Αφροδίτες που αποτελούν την πηγή της έμπνευσης του καλλιτέχνη, είναι πιστοποιημένα αντίγραφα των πρωτοτύπων που φυλάσσονται σε μεγάλα ευρωπαϊκά Μουσεία.

Η έκθεση αποτελεί έναν ταξίδι μέσα στο χρόνο της γυναικείας μορφής από την Παλαιολιθική περίοδο έως σήμερα, που εκτείνεται σε περισσότερα από 40.000 χρόνια ανθρώπινης δημιουργίας.

Ο Τζέφ Κούνς παίρνει ένα αντικείμενο μερικών εκατοστών και το κάνει κολοσσιαίο και απαστράπτον. Στην κοσμική κλίμακα, και για τα μάτια των παιδιών της Αφροδίτης, είναι σαν να ξεκινάς από έναν πλανήτη και να πηγαίνεις στο δέος ενός γαλαξία.

 Και όπως λέει ο ίδιος «οι «Αφροδίτες» αυτές συγκροτούν ένα είδος αστερισμού—ένα σύνολο από σφαίρες που συνδέονται σε ένα κοινό επίπεδο» . (συνέντευξη στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ)

 

 

 

 

 

Διαβάστε περισσότερα...